تبلیغات
ایران شناسی - ایران در دوره نوسنگی

ایران در دوره نوسنگی

شنبه 16 خرداد 1388 08:33 ق.ظنویسنده : آرمین خانی

 

ایران در دوره نوسنگی


 

در پایان آخرین مرحله پارینه سنگی كه قبلا"دوران میان سنگی خوانده میشد و امروزه در نامیدن آن به فراپارینه سنگی توافق همگانی وجود دارد، دوران جدید آغاز شد كه با تحولاتی كه در صنایع و روش زندگی صورت گرفت، آن را دوران نوسنگی می نامند.
تمامی حوادث و اتفاقاتی كه به وقوع پیوست تا انسان برای ادامه حیات دست از جمع آوری غذا و شكارورزی و صید بردارد و با تولید غذا وارد مرحله نوینی از زندگی فرهنگی گردد، كه ما امروز ادامه آن را می گذرانیم ، از همین دوران فرهنگی كه اصطلاحا" نوسنگی نامیده شده، آغاز گردید است. این دوران در خاورمیانه و
ایران زودتر از 9000 سال قبل شروع نشده است، در حالی در سایر قسمتهای جهان گاهی چند هزار سال بعد از آن آغاز گردید.
در ایران حدود 9000 سال قبل، گروههایی از جوامع انسانی با استقرار در یك منطقه و در نهایت یك محل ، دوره كوچ دائم از منطقه ای به منطقه ای دیگر و از محلی به محلی دیگر را پشت سر گذاشتند و دوره تولید غذا و سكونت در یك محل را آغاز كردند.

این دوران نسبت به سایر ادوار فرهنگی دارای چندین ویژگی است كه از جمله آنها تغییراتی است كه در شكل ظاهری برخی از ابزارهای سنگی به وجود آمد تا عملكرد آنها را تغییر دهد و در جهت نیازهای فنی خود، آنها را به ابزارهای كارآمدتری تبدیل كند.



ابزارهای سنگی به سرعت تخصصی شدند. انواع تیغه ها، خراشنده ها و رنده ها، اسكنه ها و مته ها برای كاربردهای خاص ساخته شدند و ابزارهای خاص متناسب با تولیدات كشاورزی نیز، به آنها اضافه گردید. این گروه را بیشتر هاونهای سنگی، دسته هاونها، ساینده ها و ساطورهای سنگی برای خرد كردن ساقه حبوبات و غلات و نظایر آنها، تشكیل می دادند.
دوران نو سنگی در ایران را می توان به چند دوره كوتاهتر بر اساس تحولات صنعتی ابزار سازی و یا نحوه زندگی، تقسیم كرد. آنچه رایج بوده است، تقسیم این دوران به دو " دوره نوسنگی قبل از تولید و استفاده از سفال " ، و دوره نو سنگی توام با تولید غذا و استفاده از سفال " بوده است. این تقسیم بندی را اگر برای منطقه محدود خاور نزدیك و خاورمیانه بتوان پذیرفت، با توجه به فرهنگ انسان در سطح جهان غیر قابل قبول است. به عنوان مثال در ژاپن دوره نو سنگی از حدود ده هزار سال قبل شروع شده و از همان آغاز با تولید سفال كه به سفال نوع " جامون" ( jamon ) مشهور است، همراه بوده است. مردم دوره جامون علاوه بر سفال، از ظروف سنگی و همچنین تیر و كمان نیز استفاده می كردند و در محوطه های كوچك به سر می بردند. این مردم غذای مورد نیاز خود را از طریق جمع آوری و شكار صید تامین می كردند. نخستین تولید كنندگان غذا در حدود قرن سوم پیش میلاد در ژاپن از طریق كشت برنج به تامین نیازهای غذایی پرداختند كه با دوره " یایوی " ( Yayoi ) آغاز شد.برای ایران در دوران نوسنگی، یعنی در دورانی كه پایان آن استقرار كامل در روستاها و آغاز شهر نشینی است، نگارنده با توجه به مطالعات انجام شده انسان شناسی و باستان شناسی تقسیم بندی زیر را پیشنهاد كرده است:

الف ) دوره جمع آوری غذا.

ب  ) دوره گرد آوری و ذخیر غذا.

ج ) دوره تولید و استقرار در روستاها.

به موجب این تقسیم بندی، دوران نوسنگی ایران با جمع آوری غذا و شكار صید، كه ادامه روش زندگی در دوره فراپاینه سنگی است، ادامه پیدا كرد، ولی با این تفاوت كه تحولات و تغییرات چشمگیری در فن ابزار سازی به وجود آمد. از ریز تیغه ها به مراتب بیشتر از دوران قبلی استفاده می شد و ادوات سنگی تخصصی دیگری كه در دوران قبلی سابقه نداشت، ساخته و به كار گرفته شد.
آثار این دوره در غارها و پناهگاههای سنگی در قسمتهای مختلف ایران شناسایی شده اند كه آثار موجود در غارهای " علی تپه " ، " هاتو " " و كمربند " مشخص ترین آنها هستند كه تا كنون گزارش گردیده اند.
در دوره بعد، یعنی دوره گرد آوری و ذخیر غذا كه گاهی نیز با تولید نوعی سفال ساده همراه بوده است، انسان علاوه بر جمع آوری و شكار و صید برای تامین غذای مورد نیاز فوری، قسمتی از برداشت خود را نیز به صورت ساده و ابتدایی برای مدت كوتاهی ذخیره می كرده است تپه " گنج دره " در نزدیكی هرسین كرمانشاه و " تپه سراب " در شش كیلومتری شرق كرمانشاه، نمونه های از این دوره فرهنگی را ارائه می كنند.
در دوره بعدی كه تولید غذا آغاز شد، انسان علاوه بر تولید بخش مهمی از نیازهای غذایی خود، موفق گشت تا با ایجاد سرپناههای ساده در معماری نیز قابلیتهای فرهنگی خود را ظاهر سازد و با ایجاد روستاهای كوچك موقت، در نهایت روستاهای دائمی را پدید آمورد كه خود را مقدمه ای بر شهر نشینی محسوب می گردد.
در ایران تمامی مراحلی را كه انسان پیموده است تا از زندگی كوچ روی و خانه به دوش دائمی به مرحله آغاز نشینی وارد گردد، می توان با استنادات و شواهد عینی حاصل از بررسیها و حفریات انسان شناسی مورد مطالعه قرارداد. چنین مطالعه ای در سایر مناطق خاورمیانه به آسانی ایران امكان ندارد. با توجه به این مهم است كه باید خاورمیانه و خاور نزدیك، منطقه ای كلیدی برای بررسی تحولات فرهنگی انسان تصور كرد و آن را گاهواره و مهد فرهنگ و تمدن نامید.
با وجود تغییراتی كه در هر دوره نسبت به دوره پیش پدید می آمد، تمام یا جنبه های از نحوه فرهنگهای پیشین باقی ماندند كه امروز با مطالعه آنها می توان با سابقه فرهنگی برخی از گونه های فرهنگی انسان در خاور نزدیك نیز آشنا شد. به عنوان مثال، در تپه " گوران " در دره هلیلان كه در حدود 60 كیلومتری جنوب كرمانشاه واقع شده است، باستان شناسان موفق به شناسایی چگونگی بقایای نخستین مرحله استقرار موقت در آن محل شده اند كه می توان آن را پیشینه ای بر زندگی كوچ روی تصور كرد.
در ایران كه تاثیر ویژگیهای فرهنگی منطقه ای و محلی در نحوه ساخت ادوات و ابزارهای سنگی به دلیل چند گونگی وضعیت طبیعی و اقلیمی از دوره پارینه سنگی جدی آغاز شده بود، در دوران نوسنگی با وضوح بیشتری قابل بررسی است.  به همین دلیل، در بررسی ادوار مختلف دوران سنگی در ایران، تحولات فرهنگی هر منطقه باید به طور مستقل مورد بررسی قرار گیرد. در مطالعه حاضر، فقط به صورت بسیار فشرده به تغییراتی كه در دوران نوسنگی در مناطقی كه پژوهشهای باستان شناسی آن مناطق بیش از سایر قسمتها صورت گرفته است، پرداخته خواهد شد. اهم این مناطق عبارتند از : جنوب غربی ایران،غرب ایران، منطقه فلات مركزی و شمال شرقی ایران. متاسفانه، هنوز گزارش كامل حفریات و بررسیهای باستان شناسی انجام شده در سایر مناطق ایران منتشر نگردیده و اطلاعات موجود از حدود خبر نامه های كوتاه تجاوز نمی كند. به همین سبب، ارائه نمونه های مشخص از تحولات و تغییرات فرهنگی ایران در دوران نوسنگی به مناطقی در جنوب غربی و غرب، فلات مركزی و شمال شرقی ایران در این مختصر محدود می باشد. بنابراین ، به اجمال ویژگیهای فرهنگی این دوران را در چندین محل باستانی فهرست وار نام می بریم. در نقشه ها نیز، محلهای تقریبی باستانی را كه گزارش بررسی و حفریات آنها چاپ و منتشر شده است( هر چند به صورت خبرنامه های كوتاه ) تعیین می نماییم.


آخرین ویرایش: - -

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر