تبلیغات
ایران شناسی - سراب بیستون

سراب بیستون

یکشنبه 3 خرداد 1388 09:35 ب.ظنویسنده : آرمین خانی

 

سراب بیستون

تاریخچه :

اگر چنانچه گفته شده ایران را دروازه آسیا بدانیم بی شک کناره سراب بیستون یکی ا زاطراق گاه های مهم کاروانهایی است که از این دروازه می گذشتند گرچه آثار به جای مانده در اطراف این سراب نشان از گذشته های بسیار دورتری دارد . چرا که شرایط طبیعی و موقعیت استراتژیکی کوه و سراب بیستون به گونه ایست که موجب گرد آمدن آثار منحصر به فردی از دوران های مختلف پیش از تاریخ و تاریخی شده است . غار شکارچیان ( هزاره هفتم پیش از میلاد ) ، تپه نادری ( هزاره سوم پیش از میلاد ) ، کتیبه بزرگ داریوش و جاده شاهی ( هخامنشی ) نقش برجسته های پارتی مربوط به میتریدات دوم و گودرز دوم ( پارتی ) ، مجسمه هرکول ( سلوکی ) ، پایه های کاخ ساسانی ، دیواره عظیم فرهاد تراش ، کاروانسراهای دوره ایلخانی و صفوی شاهد انکار ناپذیری بر این مدعاست .

باتوجه به شواهد تاریخی فوق میتوان گفت مهمترین اثر تاریخی بیستون ، سراب آن است . قطعاً این سراب با توجه به میزان آبدهی در طول زمان و شیوه استفاده انسانهایی که از آنجا عبور کرده یا ساکن بوده اند شواهدی در کنار و کف خود دارد که تاکنون چنانکه شایسته این اثر تاریخی است بررسی نشده است وتنها در سال 1378 اداره کل میراث فرهنگی کرمانشاه اقدام به گمانه زنی هایی در حاشیه سراب نموده که بقایای راهی قدیمی پدیدار شد . البته برای دستیابی به فرم معماری سراب و آثاری که احتمالاً در پیرامون آن وجود دارد نیاز به کاوش گسترده ای می باشد .

 

1-محل و موقعیت :

چشمه کارستی بیستون به فاصله 30 کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و پای ارتفاعات کوه بیستون در عرض جغرافیایی 34 درجه و 23 دقیقه و 18 ثانیه و طول جغرافیایی 47 درجه و 26 دقیقه و 6 ثانیه قرار دارد . کد ارتفاعی مظهر چشمه 1320 متر از سطح دریا می باشد .

2-وضعیت زمین شناسی :

به لحاظ زمین شناسی در زون ساختاری زاگرس خرد شده ( Crushed Zone ) قرار گرفته ، واحد سنگی مخزن چشمه از سری آهک های بیستون که از نظر زمانی متعلق به تریاس بالایی تا کرتاسه بالایی است تشکیل شده ، گستردگی زیاد این آهک ها و وجود سیستم گسلی و درزهای فراوان و پدیده های انحلالی باعث ایجاد مخزن های عمده کارستی در این تشکیلات شده است .

این آهک ها با یک همبری غیر عادی ( گسلی ) بر روی سری رادیولاریتها رانده شده است . در امتداد این راندگی و در حد کنتاکت آن با سری رادیولاریتهای قرمز رنگ چشمه های کارستی زیادی ظاهر گشته که این سراب یکی از آنها می باشد . علاوه بر راندگی فوق تعدادی گسل های فرعی با امتداد تقریباً شمالی جنوبی این آهک ها را تحت تأثیر قرارداده که باعث ایجاد سیستمهای درزهای متفاوتی در آنها شده است که در هدایت آبها به مظهر چشمه به صورت چندین دهانه بوده که بعضی از دهانه ها که در کد ارتفاع بالاتری قرار دارند در فصول کم آب خشک و یا کم آب می شوند . توسعه کارستیفیکاسیون در این سازند زیاد بوده بطوری که نسبت دبی ماکزیمم چشمه به دبی مینیمم چشمه برابر 20 می باشد .

 

 

1-2- سیستم درزها:

تعداد سی درز مهم در بخش های شمال غربی تا شمال شرقی چشمه بیستون مورد بررسی و اندازه گیری قرار گرفته بوده است، درزها عموماً فاقد پرشدگی بود و در بعضی موارد توسط رسوبات ثانوی رسی و آرگونیت پر شده اند ، میزان بازشدگی از چند میلی متر تا چند سانتیمتر متغیر است ، شیب اکثر آنها بالای 70 درجه و جهت شیب بیشتر به سمت شمال شرق می باشد . با توجه به اندازه گیری به عمل آمده اقدام به رسم Rose Diagram و تصویر استروگرافیک قطب درزها گردید .

بطور کلی بیشتر درزها دارای امتداد شمالی ـ جنوبی و پس از آن شرقی ـ غربی و شمال غربی ـ جنوب شرقی هستند .

 

3- هواشناسی :

به لحاظ اقلیمی جزء مناطق نیمه مرطوب سرد می باشد ( براساس سیستم طبقه بندی آمبرژه ) منشاء ریزشهای جوی اغلب مدیترانه ای و سودانی می باشد . میزان متوسط ریزشهای جوی سالیانه برابر 600 میلی متر است . مینیمم دمای مطلق براساس طول دوره آماری 20 ساله 30 درجه و ماکزیمم دمای مطلق 43 درجه سانتیگراد است . متوسط تبخیر سالیانه برابر با 1895 میلیمتر می باشد . طول دوره یخبندان 80 روز می باشد .

 

4- هیدروژئولوژی :

چشمه کارستی بیستون بخشی از آبخوان کارستی ارتفاعات آهکی بیستون واقع در شمال شرق کرمانشاه را تخلیه می نماید .

با توجه به شرایط تکتونیکی و اقلیمی منطقه و همچنین خصوصیات لیتولوژیکی تشکیلات مذکور ، پدیده های کارستی فیکاسیون از قبیل توسعه سیستم درزها و شکافها و پدیده انحلال و توسعه کانالهای زیرزمینی توسعه زیادی داشته بطوری که نسبت دبی ماکزیمم به دبی مینیمم بیش از 20 می باشد و به همین لحاظ رژیم آبدهی چشمه بیشتر به صورت طغیانی بوده به طوری که در هنگام بارندگی های شدید آب چشمه کدر می شود .

در یک دوره آماری 20 ساله میزان حداکثر آبدهی چشمه 4886 لیتر در ثانیه بوده که مربوط به فروردین ماه سال 51 بوده و حداقل آبدهی آن 32 لیتر در ثانیه است که مربوط به آبان ماه 52 می باشد . میزان دبی متوسط سالیانه 797 لیتر در ثانیه می باشد که متوسط تخلیه سالیانه 2/25 میلیون متر مکعب می باشد . ضریب کاهش آبدهی چشمه در دوره خشک با توجه به نمودار منحنی فرود چشمه برابر 2- و ذخیره دینامیکی آن 2/12 میلیون متر مکعب می باشد .

 

5- هیدروشیمی

1-5- مشخصات فیزیکوشیمیایی سراب بیستون

آب این چشمه ( سراب ) بی رنگ ، بی بو و بدون مزه می باشد . متوسط هدایت الکتریکی آن حدود 310 ، بیشترین مقدار 335 و کمترین مقدار برابر 250 میکرومهوس بر سانتیمتر در سال 70 اندازه گیری شده است . تیپ آب سراب بیستون از نوع بیکربنات کلسیک می باشد . از کل حجم مواد محلول در آب چشمه 71 درصد مربوط به یون بیکربنات و 21 درصد مربوط به یون کلسیم است . 8 درصد باقیمانده شامل یونهای سولفات ، کلر ، منیزیم ، سدیم و ... می باشد .

آخرین ویرایش: - -

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر