تبلیغات
ایران شناسی - قلعه رودخان

قلعه رودخان

شنبه 4 اردیبهشت 1389 12:47 ب.ظنویسنده : آرمین خانی

 

مقدمه:

       دژ قلعه رودخان یكی از بززكترین قلعه های باقی مانده از دوران قدیم در ایران می باشد كه در جنوبغربی شهرستان فومن در یك شرایط كوهستانی ، جنگلی با ارتفاع حدود 700 متر از سطح دریاهای آزاد قرار گرفته است .از تاریخ دقیق ساخت آن اطلاعی نیست ولی چندین بار مرمت و بازسازی و مورد استفاده قرارگرفته است.

    خوچكو، رابینو،دكتر ستوده با مشاهدات میدانی و اسنادی در مورد سابقه تاریخی و مشخصات  قلعه مطالعاتی شایسته انجام دادهاند كه كاملترین نوشته موجود ،مطالعات دكتر ستوده در حال حاضر می باشد.

   تحقیق و مطالعه حاضر جهت استفاده اقتصادی اكوتوریستی از قلعه رودخان با توجه به شناخت یادمانی اكو جغرافیایی میباشد تا با شناخت پارامترهای آب و هوایی و جغرافیایی برنامه ریزی اكوتوریستی جهت استفاده عموم انجام پذیرد.   شرایط محیطی قلعه با توجه به تغییرات فصلی از شرایط بارانی ،آفتابی ،برفی ،مه اندود  و ..متغیر است لزوم مطالعات فوق جهت برنامه ریزی لازم الجرا است وپیش بینی می گردد كه با شناخت متغیر های آب و هوایی حداكثر درآمد اقتصادی و اشتغال زایی برای استفاده اكو توریستسی دژ قلعه رودخان وجود دارد .  هم چنین نگهداری یك اثر میراث فرهنگی و تحویل آن به نسلهای آینده كه حاصل تلاش و كوشش مردم آن دیار بوده است نیز می باشد.

موقیعیت جغرافیایی دژ قلعه رودخان

    دژ قلعه رودخان كه به نامهای قلعه حسامی ،قلعه سكسار ،قلعه سلسال(قلعه به همین نام در رضوانشهر ) معروف است در 23 كیلو متری جنوب غربی فومن در ار تفاع حدود 700 متری از سطح دریا های آزاد در میان درختان انبوه جنكلی و در روی یال یك كوه واقع شده است كه تقریبآ از 4 طرف توسط دره های عمیق و رودخانه های دائمی قلعه دنه و قلعه رودخان احاطه شده است. این قلعه از سمت شمال به رودخانه قلعه رودخان و شولم فومن ،از سمت شرق به رودخانه قلعه دنه و ملك سر و از سمت جنوب به كوهستان تالش و شهرستان شفت ،واز سمت غرب نیز به كوهستان تالش و استان زنجان محدود شده است.

     این قلعه به شماره 1567/3 ثبت آثار ملی ایران شده است.طول این قلعه در حدود 500 متر و عرض آن در نقاط مختلف از 10 متر تا 50 متر متفاوت است .در ساخت این فلعه از میلیونها آجر استفاده شده است كه ابعاد و قطر این آجرها (طول و عرض 23*21 و 5*4 قطر 40*235*235 میلیمتر و 35*200*200 میلیمتر استفده شده است ودر باز سازی سال 1380 خورشیدی توسط میراث فرهنگی استان گیلان  ، دو انبار ذخیره آجر با هزاران قطعه آجر در عمق چند متری خاك  داخل قلعه كشف گردیید . باید اضافه نمود كه احتمالآ  در آن دوره زمانی ،آجرها در پایین دست و روستاهای  حاشیه قلعه پخته شده و توسط حیوانات بار كش ویا ……به داخل قلعه حمل شدهاند .

   مساحت دژ در حدود 5 هكتار و از سنگ ،آجر ملاط ساروج ،گچ ساخته شده است .

 

 

پیشینه تاریخی دژ قلعه رودخان

    قدمت قلعه به حدود دوره ساسانیان بر می گردد و بر افراشتن ان با حمله اعراب مسلمان به ایران مربوط می شود و أن مقارن با پادشاهی گیل گیلانشاه در دوره ساسانیان  و مقام پشتخوار گر شاهی (اتحادیه گیلان  ، طبر ستان ، گرگان و دماوند )كه تحت حكومت واحد او قرار داشت و این سرزمین (پشتخوار گر =دامنه شمالی البرز )به فرمان یزد گرد سوم (آخرین پاشاه ساسانی )در اختیار گیل گیلانشاه قرار گرفت . پس از مرك یزد گرد شوم (32 هجردی / 651 میلادی )گیلانشاه شروع به ساختن برج و بارو و سدار دفاعی جهت جلوگیری از حمله اعراب می كند .

    سید ظهیرالدین مرعشی نیز مینویسد كه گیل گیلانشاه از سی یه تا گرگان قصرهای عالی ، عمارات قوی و قلاع و حصون ترتیب داد اما داراملك او در گیلان بود ..

     عبدلی به نقل از آرتور كریستین سن می نویسد قبل از هخامنشیان ،قوم كادوس در دوران مادها در نواحی كوهستانی گیلان سكنی داشتند كه بعدا گیلها و دیلمی ها را تشكیل دادند كه جز’ اقوام آریایی واقعی میباشند.

       عبدلی می نویسد به نظر می رسد در این زمان یعنی ساسانیان دژ گشت یا قلعه رودخان فعلی واقع در حومه فومن (=پومن ، هومن  ، وهومنه ) به یك مركز مهم نظامی سیاسی كادوسها تبدیل شده بود ولی قلعه و اقوام كادوس قبل از این در این مكان وجود داشته اند . این مكان در زمان اشك سوم اهمیت سوق الجیشی پیدا می كند و پارتیها این قلعه را جهت نظارت سرزمین آماردان ( شرق سفید رود حوالی رودبار  )استفاده می كردند واین مكان مقری نظامی گردید . دژ گشت یا شاهپور (فیروز ) ساسانی پسر نرسی دوم بوده است این دژ حاوی اسراری است كه تا كنون كشف نشده است.همردیف این قلعه آثار كادوسها در آق اولر در ییلاقات كركانرود تالش به همراه شهر باستانی وجود دارد كه دارای آ تشكده بوده وآثار آن نیز  هنوز  وجود دارد

     اسكندر منشی مولف تاریخ عالم آرای عباسی نیز می نگارد والیان گیلان (بیه پس )خود را از نژاد اسحق پیغمبر شمرده اند و رشیدالدین فضل ا لله آنان را از اعقاب ساسانیان می شمارد.

         خو چكو ضمن بازدید از قلعه می نویسد ،قلعه دژی بر بالای كوه با سنك و آجر ساخته شده و طرفین در ورودی دو برج دفاعی مستحكم است . بر بالای در كتیبه ای است كه مطالب زیر بر سنگی حك شده است :این قلعه كه به نام قلعه حسامی است نخستین بار در سال 918 ( 13-1512 الی 16-1515 )الی 921 میلادی به امر سلطان حسام الدین بن امیره دباج بن امیره علا الدین اسحقی تجدید بنا شد . این كتیبه را كمالدین بن محمد گیلانی نوشت . عبارات آن از خان احمد شیروانی و تحریر آن از ابن حسینی الخراسانی است.

      دكتر ستوده می نویسد : دژی كه بنام قلعه رودخان خوانده میشود سومین بنا از بنا های عجیب هفت گانه گیلان است . نگارنده كه دژ های زیادی را دیده  و مطالعه كرده است تا كنون دژی بببه این عظمت و استحكام ندیده است . شاید بتوان این دژ را یكی از دژ های عجیب  ایران دانست .تنها دژی كه می تواند برابر و همسر او باشد قلعه استخر (اصطخر )فارس است . دژ های خراسان ،الموت ،رودبار ،تارم زنجان در مقابل این دژ بسیار كوچك و نا چیزند وی می افزاید كه مساحت قلعه رودخان معادل 10 الی 12 قلعه دیگر است و بیش از 20 قلعه انگلستان را مشاهده نموده است اما قلعه رودخان  بزرگتر و مستحكم تر از تمامی آنها است .

      این دژ از حدود پانصد سال پیش تا  80 سال پیش توسط افراد مختلف حكو متیان و جنگلیان به عنوان یك پناهگاه مورد استفاده قرار گرفته است و با توجه به اینكه ایجاد چنین قلعه ای موجبات شگفتی و حیرت از نظر معماری ، مكان گزینی ،سوق الجیشی ، مصالح مورد استفاده و ..می باشد می تواند در شرایط جدید و امروزی به عنوان یك مكان توریستی و تفریحی و اشتغال زا جهت استفاده و برنامه ریزی اكوتوریستی مورد استفاده قرار گرفته تا خرابه های باقی مانده نشانی از تلاش و هوش نیاكان این خطه به یادگار باقی بماند هر چند طبیعیت مرطوب و رویش درختان جنگلی ، تخریب سودجویان و عتیقه یابها ،  ……این قلعه مورد بی مهری قرار گرفته است ولی جاذبه آب و هوایی و اكوتوریستی این قلعه می تواند بازدید كننگان بسیاری را از ایران و جهان در تمامی فصول پذیرا باشد . كه این مقاله كوشش در شناخت پارامترهای اكوتوریستی این قلعه و معرفی آن به علاقه مندان اكو توریست دارد.

ویژگیهای محیطی و توپوگرافی قلعه رودخان

   پیاده روی در داخل جنگل

          از روستای قلعه رودخان در ارتفاع 150 متری تا قلعه مسیر راه پوشیده از جنگل انبوه می با شد كه از كنار رودخانه قلعه رودخان ،آب زلال و ماهی قزل آلا و آبشارهای كوچك در مسیر راه همراه می باشد . در پای كوه قلعه دو رودخانه قلعه دنه و قلعه رودخان از دو طرف قلعه را محاصره كرده است . كه در پای رودخانه شمال شرقی ،تونلی وجود دارد كه ارتباط تونل را با قلعه با طول حدود 1500 متر در بر می گیرد كه در حال حاضر در 10 متری تونل ریزش سنگ مانع از حركت بیشتر می گردد. حركت به سمت قلعه از دامنه پر شیب شمال غربی با پله هاییی كه جدیدا اداره منابع طبیعی احداث كرده است با نیم دایره بزرگی همراه می باشد كه تا حدود 1000 متری قلعه ادامه دارد پس از آن باید با توجه به كفش و لباس مناسب كوه به سمت قلعه حركت نمود . جنس زمین از پای رودخانه تا خود قلعه از سنگهای آهكی و ماسه سنگ پوشیده است و با خاك و برك هوموسی غنی جنگلی فرش شده است نوع درختان مسیر راه توسكاه ،ممرز ،افرا ،بلوط ،راش و آراد می باشد .در چند نقطه از مسیر راه پل چوبی جهت عبور از رودخانه نیز ساخته شده است ( شكل شماره 3 ).

 

-رود خانه خروشان

          رودخانه قلعه رودخان حداقل دبی را در تیر ماه با 5/1 ومردادماه با 8/1 متر مكعب در ثانیه و حداكثر دبی را ردر مهرماه با 7/5 و فروردین ماه با 5/4 مترمكعب در ثانیه دارا می باشد و نشان می دهد كه در برنامه ریزی رودخانه در ماههای فروردین و اواسط اردیبهشت و از مهر تا اتمام دوره سرد سال امكان طغیان وجود دارد كه باید تمهیدات لازم به عمل آورده شود (آبان با 7/2-آذر با 4/3 دی با 3/2 بهمن با 4/2 اسفند با 8/2  اردیبهشت با 8/5 خرداد با 1/3  و در  ماه شهریوربا 2 مترمكعب در ثانیه )حدود 5 ماه از سال از اردیبهشت تا شهریور بستر مناسب و بدون خطر را دارا می باشد كه علاوه بر بازدید از قلعه و زیبا یی رودخانه برای ماهیگیری و شنا  نیز مناسب می باشد .

-ویژگی آب و هوایی قلعه رودخان

       در دره قلعه رودخان یك ایستگاه كلیماتولوژی در مختصات جغرافیایی  14/49شرقی و 5/37 شمالی در ارتفاع 500 متری و یك استگاه بارانسنجی در 6/49 شرقی و 6/37 شمالی در ارتفاع 300 متری با آمار نسبتا طولانی احداث شده است . بررسی بارندگی سالیانه این قلعه نشان می دهد میانگین باران در حدود 1700 ملیمتر با میانگین 1663 و انحراف استاندارد 271 و حداقل 1306 و

      حداكثر 2552 با چارك اول 1560 میلیمتر و چارك سوم 1913 و با ضریب تغییرات 9/15 درصد ك  حاكی از نظم بارندگی سالیانه در این قلعه می باشد را نشان می دهد بررسی بارندگی ماهیانه نشان می دهد كه حداقل بارندگی در ماه های اردیبهشت تا شهریور از 50 تا 69 میلیمتر می باشد ودر سایر ماهها میزان بارندگی از 70 میلیمتر بیشتر است این موضوع نشان دهنده این واقییت است كه از میانه بهار و تابستانها موقیعیت اكو توریستی قلعه در بهترین شرایط قرار داردو در زمستان با توجه به سرما و بوران با تجهیزات كوه نوردی و پوشش كامل این امكان پذیر است

      برسی حداقل و حداكثر دما نشان می دهد كه در قلعه حداقل مطلق دما از ماه مهر تا فروردین زیر صفر درجه و تا 13- درجه سانتی گراد میرسد و حداكثر مطلق دما از ماه فروردین تا شهریور تا 37 درجه سانتی گراد می رسد  كه دامنه حرارتی حداقل 27 تا حداكثر 40 درجه را در طول سال نشان می دهد كه این دامنه برنامه ریزی توریسم زمستانی و تابستانی را با خود به همراه دارد .

     بررسی ساعات آفتابی دژ قلعه رودخان نشان می دهد كه بیشترین ساعت افتابی ماهانه از ماه فروردین شروع (90 ساعت )تا تیر ماه به 206 ساعت متغیر است در دوره گرم سال از اردیبهشت با 133 ،خردادبا 182 ، مرداد با 147 و شهریور با 135 ساعت كه متوسط از 2 تا 6 ساعت در روز دارای آفتاب می باشد كه این پارامتر با توجه به رطوبت هوا می تواند نقش بسیار مطلوبی  را ایفا نماید بطوری كه در ماه خرداد ،نیر و مرداد این دژ روزهای به یاد ماندنی  اب و هوایی خود را در نظر هر فرد بازدید كننده از نظر مطلوبیت هوا به همراه دارد .


آخرین ویرایش: - -

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر